Afhakende deelnemers: waarom het niet aan de groep ligt (maar aan jou)

Je ziet het gebeuren. Die glazige blik. Iemand die naar zijn telefoon gluurt. Een ander die opeens heel geïnteresseerd is in zijn koffiekopje. Weer een ander die even naar de wc gaat en verdacht lang wegblijft.
En jij denkt: lastige groep. Maandagochtend. Ze hebben geen zin. De opdrachtgever zal het doel wel niet goed hebben meegegeven.
Maar hier schuilt een waarheid die je niet wilt horen. Een brein doet altijd precies wat het hoort te doen. Het schakelt uit omdat het geen reden heeft gekregen om aan te blijven. Dit is geen attitude-probleem van je deelnemer. Dit is een ontwerpprobleem.

Het wasknijper-experiment
James Denkert, neurowetenschapper aan de Universiteit van Waterloo, wilde weten wat er in het brein gebeurt als mensen afhaken. Hij bedacht een simpel maar geniaal experiment. Hij liet proefpersonen in een MRI-scanner een video kijken van vier minuten. De inhoud: twee mannen die de was ophangen. Af en toe vraagt de een aan de ander om een wasknijper. Dat is het. Vier minuten lang, wasknijpers.
Wat hij zag in het brein: de insulaire cortex schakelde uit. Dat is de poortwachter die bepaalt of iets relevant is. Die scant continu: heeft dit iets met mij te maken? Is dit voor mij? Bij die wasknijpervideo was het antwoord nee, en de poortwachter ging uit.
Tegelijkertijd nam het default mode network het over. Dat is je brein op standby. Gedachten dwalen af. Oh ja, gisteren... Ik zie straks mijn hondje weer...
Denkert beschrijft verveling als een homeostatisch signaal. Zoals je lichaam zegt "ik heb honger", zegt je brein op precies dezelfde toon: "dit is niet wat ik nodig heb." En schakelt uit. Geen luiheid. Zelfbescherming.

Het klikker-experiment
Onderzoekers Bunz en collega's wilden precies weten wanneer studenten afhaken tijdens een college. Ze gaven studenten klikkers en vroegen hen te klikken zodra hun aandacht wegdreef.
De resultaten waren ontnuchterend. Aandacht was geen dalende lijn, niet een langzaam wegzakken. Het was een golfbeweging. Constant wisselen tussen erbij zijn en wegdrijven, erbij zijn en wegdrijven.
Maar hier zit het interessante. Na een actief leermoment, een vraag, een oefening, iets anders dan luisteren, waren er significant minder aandachtsgolven naar beneden. Er werd minder geklikt.

De mythe van 10-15 minuten
Neil Bradbury van de Chicago Medical School deed een grote review van alle onderzoeken naar aandachtsspannen. Zijn conclusie: die beroemde 10 tot 15 minuten waar iedereen het over heeft, is heel slecht onderbouwd.
De grootste variatie in aandacht kwam niet van de studenten. Die kwam van de docenten. Dezelfde studenten, dezelfde stof, andere docent, compleet andere aandachtscurve.
We hebben dus niet te maken met mensen die zich maar tien minuten kunnen concentreren. We kunnen zorgen dat de aandacht hoog blijft. Of hem naar beneden duwen. Dat is goed nieuws. En een verantwoordelijkheid.

Nieuwheid maakt het brein wakker
Aan de Universiteit van Maagdenburg deden onderzoekers iets eenvoudigs. Dag 1: proefpersonen zagen foto's en moesten woorden onthouden. Dag 2: de ene groep zag nieuwe foto's, de andere groep zag dezelfde foto's als de dag ervoor. Daarna vroegen ze beide groepen om de woorden van dag 1 te herinneren.
Resultaat: de groep die nieuwe beelden had gezien, herinnerde de woorden van de dag ervoor zich significant beter. Nieuwheid verbetert niet alleen het onthouden van nieuwe informatie, maar ook het ophalen van oude informatie.
Dit betekent iets voor trainingen. Die trainer die begint met "laten we eerst even terughalen wat we de vorige keer hebben besproken" is ze al kwijt voordat het begonnen is. Begin met iets nieuws. Daarna kun je terug naar het oude.

Vier wapens tegen afhaken
1. Relevantie vanaf de eerste seconde
‍De insulaire cortex vraagt continu: is dit relevant voor mij? Zodra het antwoord nee is, schakelt die uit. Dus "vandaag gaan we het hebben over feedback" is een slecht begin. Die zin gaat over jouw programma. Veel slimmer: "Wanneer gaf jij voor het laatst feedback die echt aankwam? Wanneer gaf jij feedback en er gebeurde niks?" Die zin gaat over hun werkelijkheid. Boom, het brein gaat aan.

2. Nieuwheid
‍Nieuwheid maakt het brein wakker voor alles wat erna komt. Start met iets onverwachts, niet met een sudderende opening. Daarna kun je terug naar het bekende. Maar begin met iets nieuws waardoor het brein gaat vuren.

3. Ontregelen
‍De kracht van lichte awkwardness. Mensen komen naar een training met een script in hun hoofd: welkom, voorstelrondje, leerdoelen, luisteren, knikken, af en toe een vraag beantwoorden, hopen dat er geen rollenspellen in zitten, automatische piloot. Als jij dat script doorbreekt, gaat het brein aan. Halverwege je uitleg stoppen en vragen: "Op een schaal van 1 tot 10, hoe saai vinden jullie dit eigenlijk?" Boom, iedereen is weer bij. Awkward staat gelijk aan: ik ben even extra alert. Net genoeg ontregelen om wakker te schudden, niet zoveel dat mensen zich onveilig voelen.

4. Afwisseling
‍Niet omdat het moet, maar omdat je het brein erbij wilt houden. Misschien wel twintig, dertig momenten op een dag dat je een switch moet maken, iets moet doen om die relevantie-poortwachter weer aan te zetten. Zodra er een patroon ontstaat dat ook nog eens niet relevant is, ben je ze kwijt.

Het lag aan de docent
Afhaken is geen biologische onvermijdelijkheid. Het is een reactie op hoe jij het brengt. Het brein van je deelnemer wacht niet beleefd af tot jij klaar bent. Het scant continu: is dit relevant? Moet ik hierbij blijven? Is dit voor mij?
En onthoud: in dat klikker-experiment lag de variatie niet aan de studenten. Die lag aan de docenten.
Het brein kan zich de hele dag concentreren. Het is daar perfect toe in staat. De vraag is of jij het een reden geeft om aan te blijven.

‍