Woede is brandstof: de enige nare emotie die je naar de oplossing duwt

We leren mensen woede weg te slikken. Adem in, tel tot tien, blijf rustig. Uit vooral je woede niet. Maar wat als je daarmee de krachtigste brandstof staat te blussen? In deze aflevering van No More Boring Learning duikt Jeanne in het brein en laat ze zien waarom woede de enige naar ervaren emotie is die je naar het probleem toe duwt in plaats van ervandaan.

Woede zit aan de verkeerde kant
Decennialang hadden onderzoekers een mooi opgeruimd model. Mensen aan de EEG, en dan zie je prettige emoties oplichten aan de linkerkant van het voorhoofd en nare aan de rechter. Angst, verdriet, walging, allemaal netjes rechts.

Toen bekeken Eddie Harmon-Jones en collega's de emotie woede. Ze maakten mensen boos, soms door ze te beledigen, soms met woede-opwekkende beelden, en maten ondertussen wat het brein deed. Woede is onmiskenbaar een nare emotie, dus die hoort rechts. Maar woede zit links. Naast blijdschap.

Het antwoord veranderde hoe we naar emoties kijken. Het gaat niet om of een emotie prettig of naar voelt, maar om de richting waarin die je duwt. Blijdschap, verlangen en woede duwen je ergens naartoe, dat is approach, en dat zit links. Angst en verdriet trekken je weg van de dreiging, withdrawal.

In een vervolgstudie kwam een cruciaal detail boven. De linkerkant lichtte alleen op wanneer mensen geloofden dat ze iets aan de situatie konden doen. Boos zijn zonder handelingsperspectief doet weinig. Boos zijn met het gevoel dat je dit kunt veranderen, zet de actiestand aan.

Boze mensen presteren beter
Het overtuigendste bewijs komt van Heather Lench, hoogleraar in Texas. Zij wilde weten of woede niet alleen energie geeft, maar ook helpt je doel te halen. Haar eerste experiment: 233 studenten kregen willekeurig een emotie toebedeeld. Woede, verlangen, verdriet, vermaak of neutraal. De emotie wekte ze op met beelden van vijf seconden per plaatje. De boze groep kreeg beledigingen over het voetbalteam van hun eigen universiteit te zien. Kom niet aan de alma mater.

Daarna kreeg iedereen dezelfde pittige woordpuzzels. De boze studenten losten 39 procent meer puzzels op dan de neutrale groep. Niet de blije, niet de verlangende. De boze. En die puzzels hadden niets met dat voetbalteam te maken.

Het wordt beter. Ze hielden ook langer vol, en hun volharding werkte. In alle andere emotionele toestanden leidde langer doorgaan juist vaker tot falen. Ze herhaalde het nog vijf keer: een petitie laten tekenen, een hoge score halen in een videogame, logicapuzzels oplossen voor een prijs. Steeds hetzelfde patroon. Bij taken met echte obstakels haalden de boze deelnemers vaker hun doel. Mooi detail: bij makkelijke taakjes werkte woede niet. Woede is brandstof voor als het zwaar is.

Zelfs buiten het lab zag ze het terug. In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen vroeg ze mensen hoe boos ze zouden worden als hun kandidaat zou verliezen. Wie aangaf echt boos te worden, ging daarna vaker echt stemmen.

Woede en creativiteit
Van Nederlandse hand. Matthijs Baas en Carsten De Dreu lieten mensen een kort verhaal schrijven over iets wat hen recent boos had gemaakt, en deden daarna een creativiteitstest. De boze deelnemers bedachten meer ideeën, en originelere, dan de verdrietige of neutrale groep. Hun verklaring: woede is energie en maakt je denken springerig en ongestructureerd. Je hopt van het ene idee naar het andere, en juist daar ontstaan nieuwe verbindingen.

Met een twist: het hield niet lang aan. Woede put je reserves sneller uit dan andere emoties. De creativiteit piekte vroeg en zakte weer weg. Boze brandstof brandt fel en kort.

Wat je ermee kunt in je ontwerp
Behandel woede als data. Iemand die boos wordt, laat zien dat er iets geraakt wordt en dat hij ergens op af wil. Dus stel de vraag die we nooit stellen: waar word je echt boos van in je werk? We vragen wel wat je zou kunnen verbeteren en wat verschil zou maken. Nooit waar je kwaad van wordt.

Let op de timing. Zet die boze energie aan het begin aan voor ideeën, niet aan het eind. Begin met een burning platform waardoor mensen denken: potverdorie, dit kan niet langer zo. En het gaat om scherpe frustratie, niet om razernij. Milde woede focust. Razernij is alle controle kwijt en in consumptie beginnen te spreken.

Een mooie werkvorm is het boze manifest. Laat deelnemers vanuit hun grootste werkfrustratie opschrijven wat er volgens hen moet veranderen, en dwing ze meteen tot de tweede stap: vertaal die frustratie naar een concrete eerste actie die je zelf kunt zetten. Zo koppel je de approach-energie aan handelingsperspectief. Die combinatie is precies waardoor het juiste breinstuk oplicht.

En zit er woede richting dingen waar iemand geen invloed op heeft? Zoek de route. Komt er een tevredenheidsonderzoek? Kun je een mail sturen? Is er een inloopspreekuur of een townhall? Hoe zou je het dan formuleren? Bij een echt toxische werksfeer: wees voorzichtig.

Dus in plaats van action planning met welke drie theorieën je morgen gaat toepassen: wat ligt er in je cirkel van invloed waar je je echt kwaad over maakt, en welke stap zet je nu? Woede plus ik kan hier iets aan doen. Dan wordt het brandstof.

Gebruikte bronnen

• Eddie Harmon-Jones e.a., EEG-onderzoek naar hersenactiviteit bij woede en het onderscheid tussen approach en withdrawal, plus de vervolgstudie over handelingsperspectief
• Heather Lench, Texas A&M University, zes experimenten naar de effecten van woede op doelbereik, waaronder het woordpuzzel-experiment met 233 studenten
• Matthijs Baas en Carsten De Dreu, onderzoek naar woede en creativiteit