De flowzone: wanneer je brein op zijn allerbest draait

Je begint aan een taak waar je een half uur voor had uitgetrokken, en het eerstvolgende dat je bewust meemaakt is dat je collega het licht aandoet, want buiten is het donker geworden. Drie uur verdwenen, geen moment van twijfel, en het beste werk van je week. Dat is flow. In For Hungry Minds ging het over de vraag hoe je die staat bewust oproept, in plaats van te wachten tot hij je per ongeluk overkomt. Psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi gaf flow zijn naam. Het hart van zijn model is de balans tussen uitdaging en vaardigheid. Is een taak te makkelijk, dan zak je weg in verveling. Te moeilijk, en je slaat dicht van de stress. Alleen in het smalle kanaal ertussen, met een helder doel en directe feedback, ontstaat flow.

De criticus gaat uit
Hoe onderzoek je zoiets in een lab? Neurowetenschapper Charles Limb legde jazzpianisten in een hersenscanner met een speciaal niet-magnetisch keyboard. Eerst speelden ze een ingestudeerd stukje, daarna gingen ze vrij improviseren. Tijdens dat improviseren viel een groot deel van de prefrontale cortex weg, precies het gebied van je innerlijke criticus die meekijkt, oordeelt en censureert, terwijl het gebied van vrije zelfexpressie juist oplichtte. Criticus uit, muziek eruit. Limb vond dat patroon terug bij andere flowstaten, van jazz tot freestyle rap. Arne Dietrich vatte het zo samen: in flow zet je je prefrontale cortex tijdelijk een toontje lager. En omdat datzelfde deel je tijdsbesef regelt, verklaart het meteen waarom je in flow de klok vergeet. Zelfs Michael Jordan zei dat hij in flow meer tijd leek te hebben dan de rest.

Zo bouw je flow
Belangrijk, en veel mensen weten dit niet: in de eerste vijftien tot twintig minuten kom je nog niet in flow. Dan voelt het juist stroef en onrustig. Dat is de drempel die je over moet. Wie bij die eerste weerstand zijn telefoon pakt, komt er nooit in. Wie doorzet, glijdt er vanzelf in. Verder heb je drie dingen nodig: een helder doel, directe feedback, en genoeg vaardigheid, want met een gitaar die je voor het eerst vasthoudt kom je niet in flow. En je moet twee dingen uitzetten: de afleiding, dus telefoon weg en meldingen uit, en je innerlijke criticus, door jezelf eerst toestemming te geven om imperfect te beginnen. Handig is een vast opstartritueel: dezelfde plek, dezelfde playlist, dezelfde kop koffie, zodat je brein leert "we gaan er nu heen". Zet één taak op je scherm, al het andere dicht, en werk in blokken van zestig tot negentig minuten.

Flow is dus geen geluk en geen talent. Je kunt hem niet afdwingen, maar wel organiseren, mits je die eerste stroeve minuten doorstaat en het bouwt op iets waar je al vaardigheid in hebt.

Bronnen: Mihaly Csikszentmihalyi (het flowmodel); Charles Limb (hersenonderzoek bij improviserende muzikanten); Arne Dietrich (flow en de prefrontale cortex).