Werkt e-learning? Wat de zeldzame e-learning die wel werkt anders doet

Deze aflevering komt uit een oproep op LinkedIn: waar willen jullie het over hebben? Er kwam zoveel binnen dat er nog een stuk of zeven afleveringen uit voortkomen. Deze gaat over e-learning, en dan vooral over het rendement. In deze aflevering van No More Boring Learning zoeken Jeanne en Jan-Peter uit waarom de meeste e-learning nauwelijks werkt.

Eerst even scherp krijgen waar we het over hebben. Google op "is e-learning effectief" en je krijgt tientallen onderzoeken die ja zeggen. Lees ze door en het blijkt te gaan over online onderwijs, blended trajecten of virtuele klasjes. Dat is iets anders. Het gaat hier om de zelfstandige, asynchrone e-learning: ik doe hem vandaag in mijn eentje achter mijn laptop, iemand anders over drie weken, en wij interacteren niet.

Het onderzoek dat vaak geciteerd wordt
Een studie van het Amerikaanse ministerie van Onderwijs uit 2009 zei inderdaad: gemiddeld presteren mensen in online condities iets beter dan klassikaal. Blijf even doorlezen. Van ruim duizend studies bleven er na strenge selectie 51 bruikbare over. Het voordeel zat vooral bij blended condities, waarbij online en klassikaal werden gecombineerd. De onderzoekers waarschuwden er zelf bij dat die blended varianten vaak extra leertijd en extra onderwijselementen hadden die de controlegroep niet kreeg. Hun conclusie: het positieve effect mag niet aan het medium worden toegeschreven. En het meest veelzeggende: er waren bijna geen goede studies die een zuivere, zelfstandige e-learning met klassikaal vergeleken. Het slechte nieuws is dus: we weten het niet.

De bezorgwagen en je voeding
E-learning is oud. Richard Clark schreef in 1983 een beroemde zin die nog steeds verkeerd wordt begrepen: media zijn slechts voertuigen die instructie afleveren, en ze beïnvloeden het leren net zo min als de vrachtwagen die je boodschappen bezorgt de kwaliteit van je voeding beïnvloedt. Vragen of e-learning effectief is, is dus vragen of de bezorgwagen voedzaam is.

Clark stelde zelfs voor om te stoppen met onderzoek dat media met elkaar vergelijkt, omdat de methode steeds verward werd met het medium. Sung en Mayer lieten dat in 2013 netjes zien. Ze gaven mensen dezelfde les en varieerden twee dingen los van elkaar: het medium, mobiel of computerlab, en de methode, één doorlopende les of een les opgeknipt in segmenten. De methode beïnvloedde het leren: de gesegmenteerde les leverde een betere testscore op. Het medium beïnvloedde alleen de motivatie: de mobiele versie vond men leuker, zonder dat er meer geleerd werd.

Wat de wetenschap wel laat zien
Informatie aanbieden alleen heeft een beperkt effect. Een e-learning die bestaat uit tekst, animaties en filmpjes die je consumeert, leidt meestal wel tot meer kennis direct na afloop, maar het effect op de lange termijn en op gedrag is heel klein. Consumeren is niet leren.

Actieve verwerking maakt het verschil. Roediger en Karpicke lieten in 2006 studenten korte teksten lezen. De ene groep mocht de tekst nog eens bestuderen, de andere moest hem zonder hulp navertellen, ingesproken in het systeem, dat er verder niets mee deed. Toets je vijf minuten later, dan wint herlezen. Toets je na twee dagen of een week, dan onthoudt de ophaalgroep veel en veel meer. En het lastigste: de herlezers dachten dat zij het beter zouden doen. Het voelde vertrouwder, dus voelde het als leren. Terwijl ophalen uit je brein het echte werk doet, en dat voelt minder leuk.

En zonder herhaling valt het effect weg. Een eenmalige e-learning is bijna altijd minder effectief dan één die later terugkomt met ophalen, reminders en korte vormen.

De effectiviteitsmatrix
Lage effectiviteit: veel tekst, lange video's, vooral uitleg, een quiz aan het eind, sturen op het certificaat, en eenmalig. Ben je L&D'er met enige beroepseer? Maak hem niet.

Hoge effectiviteit: veel ophalen en zelf terug vertellen, korte segmenten, mensen echt keuzes laten maken en de impact daarvan laten zien, oefenen tijdens het leren, feedback krijgen, en meerdere keren herhaald over tijd. Dat laatste kan een AI prima verzorgen.

Let op één ding bij scenario's. De vraag "hoe zou jij hier reageren?" duwt mensen naar sociale wenselijkheid: ze gaan raden wat het goede antwoord is. Beter: je kunt nu dit of dat zeggen, speel beide scenario's eens uit. Dan maak je echt een keuze.

Het ligt aan je leerdoel
Voor kennisoverdracht kan een goede zelfstandige e-learning prima werken. Voor vaardigheden wordt het lastig. Cognitieve vaardigheden zoals besluitvorming of een diagnose stellen kun je met scenario's oefenen. Maar meestal zit er een interpersoonlijk en deels motorisch deel in, en dan is oefenen met een ander bijna altijd nodig. In het echt zit er een mens tegenover je met emoties, die misschien met het verkeerde been uit bed is gestapt. Online blijft het clean, en clean is niet de echte wereld.

Er wordt nu veel geoefend met AI-agents op gespreksvaardigheden. Het beste wat daarin bestaat is dat je zelf kiest wie de AI is en zelf een bio schrijft: wij kennen elkaar zes maanden, we gaan goed samen door één deur, alleen hierover niet. Precies wat je met een acteur ook doet. Daar kan technologie in de toekomst nog echt impact gaan maken.

De vraag is dus niet of e-learning werkt. De vraag is waarvoor je hem inzet. Een e-learning kan iemand iets laten weten. Soms kan hij iemand iets leren. Zelden zorgt hij er in zijn eentje voor dat iemand zich anders gaat gedragen. Bouw dus actieve verwerking en herhaling in, en meet het leren, niet het afmaken van het doorklikprogramma.

Gebruikte bronnen

• Amerikaans ministerie van Onderwijs (2009), meta-analyse van online, blended en klassikale condities, waarvan na selectie 51 studies bruikbaar bleven
• Richard Clark (1983), over media als voertuig van instructie en de verwarring tussen methode en medium
• Sung en Mayer (2013), experiment waarin medium en methode los van elkaar werden gevarieerd
• Roediger en Karpicke (2006), onderzoek naar herlezen versus ophalen uit het geheugen
  ‍

Linkedinpost met de vraag van Inge Boogaard‍