Nooit meer trainen op eigenaarschap: wie belt heeft de oorzaak aan de lijn

Vraag een willekeurige groep L&D'ers waar ze het meest over gebeld worden, en er komt met stip één onderwerp bovendrijven: eigenaarschap. Jeanne deed die steekproef onder haar Brain Bytes-lezers, schreef er een artikel over op LinkedIn en de boel ging los. In deze aflevering van No More Boring Learning leggen zij en JP uit waarom die aanvraag eigenlijk de diagnose is.

De thuistest vooraf
Voordat we de wetenschap in duiken: probeer het thuis. Ga dit weekend naast je partner op de bank zitten, de kinderen spelen om jullie heen, en vraag: kunnen wij het even hebben over jouw eigenaarschap met betrekking tot de afwas? Loopt dat gesprek goed af, dan mag je eigenaarschap gaan trainen. Anders niet. Zo verhouden we ons kennelijk wel tot volwassen collega's, maar tot niemand thuis.

Wat de experimenten laten zien
Terug naar 1967. Martin Seligman en Steven Maier verdeelden honden in drie groepen. De eerste kreeg milde schokken die ze zelf konden stoppen. De tweede kreeg exact dezelfde schokken, maar hun paneel deed niets. De derde kreeg niets. Daarna ging elke hond in een bak met een laag schotje in het midden: één stap eroverheen en de schokken stopten. De honden uit groep één en drie hadden dat binnen seconden door. De honden uit groep twee stapten niet over. Die gingen liggen en ondergingen het. De ontsnapping lag één stap verderop.

Bij mensen gebeurt hetzelfde. In 1975 kregen studenten hetzelfde design met een hard, onaangenaam geluid en een knop die soms wel en soms niet werkte. Wie het geluid niet had kunnen uitzetten, kon daarna ineens simpele anagrammen niet oplossen. Charisse Nixon deed het op een school: de helft van de kinderen kreeg onoplosbare anagrammen, terwijl het leek alsof iedereen dezelfde had. Wie twee keer had gefaald, kreeg daarna zelfs bat naar tab niet meer gedraaid. Ze waren niet dommer geworden. Ze waren gestopt met kijken.

Het zit in de omstandigheid, niet in het karakter
Nog een experiment, en een mooie. In 1973 vroegen onderzoekers dominee-studenten in Princeton om een praatje voor te bereiden, de een over hoe je aan een baan komt, de ander over de barmhartige Samaritaan. Onderweg naar de zaal kwamen ze langs iemand die gevallen was en hulpeloos op de grond lag. De hoeveelheid hulp hing niet af van het onderwerp van de speech. Het hing af van één ding: of ze te horen hadden gekregen dat ze te laat waren. Bij tijdsdruk hielp slechts tien procent. Zonder tijdsdruk meer dan zestig.

Mensen die letterlijk studeren om de wereld beter te maken. En toch bepaalt de omstandigheid of ze eigenaarschap tonen, niet hun inborst of hun purpose.

Deci deed er nog een schepje bovenop. Hij liet studenten puzzelen met een Soma-kubus. De ene groep kreeg een dollar per opgeloste puzzel, de andere niets. Halverwege verliet de onderzoeker de kamer. De echte meting: wat doe je als niemand kijkt en niemand je betaalt? De onbetaalde groep puzzelde vrolijk door. De betaalde groep pakte een tijdschrift.

Dus wat dan wel
Koppel dit aan de training triage en je ziet wat er misgaat. Inkopers van eigenaarschapstrainingen vragen om skillset of mindset. Al het onderzoek wijst naar structuur en systeem. Wie belt met de vraag om een eigenaarschapstraining, heeft de oorzaak aan de lijn. Je hoeft geen nee te zeggen, want dan verandert er niets. Maar stel wel deze vragen: wanneer is het begonnen? Wat gebeurde er de laatste keer dat iemand wel eigenaarschap nam? Negen van de tien keer: teruggefloten, overruled, besluit was al genomen.

Drie dingen kun je een organisatie helpen stoppen. Stop met terugfluiten wat geen fout was, want elke onnodige correctie leert mensen permissie te vragen. Stop met de oplossing geven, want dan leer je mensen hulpeloos bij je terug te komen. En stop met vragen om input die je toch niet gebruikt. Dat medewerkerstevredenheidsonderzoek van 35 vragen, met daarna één sessie over twee punten, is misschien wel de grootste killer van eigenaarschap in je organisatie.

De twist
Seligman corrigeerde zichzelf. In 2016 schreef hij samen met diezelfde Steven Maier een artikel waarin ze, gewapend met decennia neurowetenschap, de helft van hun eigen theorie terugdraaiden. Uit hersenscans bleek iets anders dan aangeleerde hulpeloosheid: passiviteit bij langdurige stress is de standaardstand van het brein. Eigenaarschap wordt er niet ingestopt. Eigenaarschap is de natuurlijke staat, zolang de omgeving het gevoel van controle niet wegneemt.

En dat maakt het bijna erger. Denk aan verpleegkundigen. Mensen die levens redden, het vieze werk doen, extra diensten draaien, in coronatijd wisten dat ze zichzelf traumatiseerden en toch bleven staan. En dan word je gebeld: kun je onze mensen eigenaarschap leren? How dare you.

Dus: kijk in de spiegel, kijk naar het systeem, en beheers je met de neiging om iets toe te voegen. De vraag is niet hoe je eigenaarschap erin krijgt, maar wat je kunt wegnemen zodat het weer opbloeit.

Gebruikte bronnen

• Martin Seligman en Steven Maier (1967), experiment met drie groepen honden en de oorsprong van aangeleerde hulpeloosheid
• Vier experimenten uit 1975 met studenten, een onaangenaam geluid en oplosbare en onoplosbare anagrammen
• Charisse Nixon, klassikaal anagram-experiment met oplosbare en onoplosbare woorden
• Onderzoek uit 1973 onder dominee-studenten in Princeton naar hulpgedrag onder tijdsdruk
• Edward Deci, experiment met de Soma-kubus, betaling en de vrije minuut zonder toezicht
• Seligman en Maier (2016), herziening van de theorie van aangeleerde hulpeloosheid op basis van neurowetenschap

‍