Waarom straatkinderen soms betere leiderschapslessen geven dan organisaties

Hoe leer je mensen omgaan met onzekerheid, verantwoordelijkheid nemen en kansen zien?

Veel organisaties proberen dat met trainingen over persoonlijk leiderschap, ondernemerschap of eigenaarschap. Er komen modellen, canvassen en inspiratiesessies. En toch blijft het gedrag in de praktijk vaak verrassend hetzelfde.

In de podcastaflevering met Arnoud Raskin van StreetwiZe onderzoekt Jan-Peter een interessante vraag: wat kunnen wij leren van straatkinderen? Want kinderen die op straat leven ontwikkelen vaardigheden waar veel organisaties juist naar op zoek zijn. Ze leren improviseren, vertrouwen opbouwen, kansen herkennen en zichzelf staande houden in complexe situaties. Niet omdat iemand het ze uitlegt. Maar omdat hun omgeving het van ze vraagt.

In dit artikel een paar inzichten uit dat gesprek die opvallend relevant zijn voor trainers, opleiders en L&D-professionals.

Vertrouwen ontstaat niet door communicatie
Veel organisaties praten veel over vertrouwen. Er zijn sessies over psychologische veiligheid, cultuurprogramma’s en leiderschapstrajecten. Maar ondertussen kijken medewerkers vaak naar iets veel simpelers: doet iemand wat hij zegt?

Een van de verhalen uit het gesprek ging over een jongen die auto’s bewaakte op straat. Mensen betaalden hem niet omdat hij een goed verhaal had. Ze betaalden hem omdat hij er elke dag stond. Omdat hij consistent gedrag liet zien. Omdat hij betrouwbaar bleek in kleine dingen.

Dat is interessant voor L&D. Want veel leeractiviteiten proberen vertrouwen te creëren via communicatie. Een mooie kickoff. Een inspirerend verhaal. Een strak programma.

Maar vertrouwen ontstaat meestal niet door woorden. Vrijwel altijd door herhaald gedrag.

Dat geldt net zo goed voor trainers. Deelnemers vertrouwen een trainer niet omdat die zichzelf expert noemt. Dat vertrouwen ontstaat pas wanneer deelnemers merken dat afspraken worden nagekomen, feedback veilig voelt, de trainer congruent gedrag laat zien, de leeractiviteit een logisch vertrekpunt en opbouw heeft en het leren steeds weer terugkomt.

Mensen leren het meest wanneer iets ertoe doet
Een ander opvallend thema in het gesprek: noodzaak.

Straatkinderen leren snel omdat de werkelijkheid direct feedback geeft. Als je mensen verkeerd inschat, heeft dat gevolgen. Als je kansen mist, voel je dat meteen. Er zit urgentie op gedrag.

In veel organisaties ontbreekt die urgentie volledig tijdens leren. Deelnemers luisteren naar theorie over feedback, samenwerking of eigenaarschap, maar er staat weinig op het spel. Daardoor blijft leren vaak cognitief: mensen snappen het wel, maar veranderen weinig.

Dat zie je ook terug in trainingen waarin alles heel veilig en voorspelbaar is gemaakt. Casussen zijn netjes. Oefeningen verlopen gecontroleerd. Iedereen weet eigenlijk al wat het goede antwoord is.

Terwijl veel echte ontwikkeling juist ontstaat op het moment dat mensen iets moeten dóén. Dat er onzekerheid ontstaat. Dat er spanning op zit. Dat iets relevant wordt.

Leren wordt krachtiger zodra het niet meer alleen over kennis gaat, maar over consequenties.

Beweging werkt vaak beter dan eindeloos voorbereiden
Veel organisaties hebben de neiging om lang te wachten voordat ze beginnen. Eerst draagvlak. Dan alignment. Dan nog een sessie. Dan een projectgroep. Dan een nieuwe versie van het plan. Tegen de tijd dat er eindelijk iets gebeurt, is de energie meestal verdwenen.

Wat Arnoud beschreef uit de wereld van straatondernemers is bijna het tegenovergestelde. Daar ontstaat ontwikkeling vaak dóór beweging. Mensen beginnen klein, proberen iets, passen aan en leren onderweg.

Dat betekent niet dat organisaties roekeloos moeten worden. Maar wel dat veel teams onderschatten hoeveel leren pas zichtbaar wordt nadat iemand begonnen is.

Ook in L&D zie je dat terug. Teams blijven soms maanden praten over innovatie of eigenaarschap, terwijl deelnemers nauwelijks situaties meemaken waarin ze echt moeten experimenteren, beslissen of improviseren. Soms is een kleine actie leerzamer dan nog een sessie over verandering.

Ontwikkelen vanuit kracht werkt sneller dan ontwikkelen vanuit tekort

Veel ontwikkelgesprekken beginnen met de vraag: wat moet beter?

Straatkinderen kijken meestal heel anders naar ontwikkeling. Zij overleven juist doordat ze extreem goed worden in iets waar al talent of aanleg zit. Contact maken. Handelen. Observeren. Organiseren. Verkopen. Dat is een interessante spiegel voor organisaties.

Want veel leertrajecten starten vanuit gap-denken: dit ontbreekt nog, hier moet iemand zich verbeteren, deze competentie is onvoldoende ontwikkeld. Terwijl groei vaak sneller ontstaat vanuit kracht. Mensen ontwikkelen meer energie wanneer ze bouwen op iets waar al beweging zit. Dat betekent niet dat zwakke punten irrelevant zijn. Maar wel dat duurzame ontwikkeling meestal makkelijker ontstaat vanuit talent dan vanuit correctie.

Misschien kijken we op de verkeerde plek
Misschien is dat wel de grootste les uit het gesprek.

Veel organisaties zoeken leren vooral in trainingen, modellen en programma’s. Terwijl een groot deel van de echte ontwikkeling ontstaat op plekken waar iets op het spel staat. In de operatie. In onverwachte situaties. In echte interacties.

Dat maakt de rol van L&D misschien ook interessanter. Minder bezig zijn met alleen kennis overdragen, en meer met het ontwerpen van situaties waarin mensen moeten oefenen, bewegen, kiezen en ervaren.

Want uiteindelijk leren mensen zelden het meest van wat ze horen.

Meestal leren ze het meest van wat ze meemaken.

Meer weten over StreetwiZe? https://nl.streetwize.be/

Meer weten over of doneren aan Mobile School? https://www.mobileschool.org/

Het LinkedIn profiel van Arnoud